ความรู้เกี่ยวกับโรคมะเร็ง
ชื่อผู้เขียน: รศ. พญ. สุพัตรา แสงรุจิ
อดีตแพทย์รังสีรักษา โรงพยาบาลศิริราช
โทร./Line ID: 081-821-3136
โรคมะเร็ง
- เป็นโรคของผู้ป่วยที่มีภูมิต้านมะเร็งบกพร่อง
- เป็นโรคของผู้สูงอายุ
- เป็นได้ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่
- เป็นในเด็กได้ประมาณ 4 - 5 % ของมะเร็งทั้งหมด
- เป็นได้ทั้งหญิงและชาย
- เป็นได้ทุกเชื้อชาติ ศาสนา
- เป็นได้ทุกชั้น วรรณะ ไม่เลือกมั่งมี ยากจน
- เป็นได้ทุกอวัยวะ ตั้งแต่ศีรษะจรดเท้า ยกเว้น ขน ผม เล็บ
- อัตราการเกิดโรคมะเร็งแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ
- อาการโรคมะเร็งแตกต่างกันไป ตามตำแหน่งของอวัยวะที่เกิดโรค
วิธีการรักษาโรคมะเร็งทางการแพทย์แผนปัจจุบัน
- การผ่าตัด
- การฉายรังสีรักษา
- การใช้ยารักษามะเร็ง
- การใช้ชีวะบำบัด (ยามุ่งเป้า / ยีน ยับยั้งบำบัด)
- การใช้คลื่นความร้อน
- การใช้คลื่นความเย็น
สาเหตุที่ทำให้ภูมิต้านมะเร็งบกพร่อง
- เครียด
- นอนไม่หลับ พักผ่อนไม่เพียงพอ
- อายุมาก ส่งผลให้เกิด ต่อมธัยมัสฝ่อ / ฟันไม่ดี / รับประทานอาหารไม่ครบ 5 หมู่ / ระบบขับถ่ายไม่ปกติ มีของเสียหมักหมม
- ขาดการออกกำลังกายสม่ำเสมอ
- ขาดสารอาหารที่มีประโยชน์ ช่วยเพิ่มภูมิต้านมะเร็ง
- รับประทานอาหารและน้ำดื่ม ที่ปนเปื้อนสารก่อกลายพันธุ์และเชื้อโรค
- ไม่ละเว้นพฤติกรรมเสี่ยง เช่น กินเหล้า สูบบุหรี่
- เข้าไปอยู่ในสถานที่อากาศไม่บริสุทธิ์ อับชื้น อากาศถ่ายเทไม่ดี
การรักษา
อาจจะใช้วิธีใดวิธีหนึ่งหรือหลายวิธีร่วมกัน ขึ้นอยู่กับ
- อายุผู้ป่วย
- ตำแหน่งก้อนมะเร็ง
- ขนาดก้อนมะเร็ง
- ระยะของโรคมะเร็ง
- สภาพร่างกายทั่วไปของผู้ป่วย
- สภาพเศรษฐกิจ ฐานะของผู้ป่วย
ขั้นตอนของการรักษา
จะใช้วิธีใดก่อนหรือหลังขึ้นอยู่กับสภาพของโรคและสภาพร่างกายของผู้ป่วย
จุดประสงค์ของการรักษาโรคมะเร็ง
- รักษาเพื่อให้โรคหายขาด
- รักษาเพื่อบรรเทาอาการ เพื่อให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นพอสมควรในช่วงเวลาที่ยังคงมีชีวิตอยู่
การรักษาเพื่อบรรเทาอาการ ช่วยให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตดีขึ้น
- ลดอาการเจ็บปวด
- ลดอาการเลือดออกมาก
- ลดอาการก้อนมะเร็งกดทับ หรือ กดรัด
- ลดอาการก้อนมะเร็งอุดตันอวัยวะ
การรักษาเพื่อให้โรคหายขาด ผลที่ได้
- ผู้ป่วยกลุ่มหนึ่งจะหายขาดตลอดไป
- ผู้ป่วยอีกกลุ่มหนึ่งหายขาดชั่วคราว แล้วมีอาการ
- มีผู้ป่วยบางราย เกิดเป็น มะเร็งชนิดใหม่ที่ตำแหน่งใหม่
- เกิดโรคมะเร็งซ้ำใหม่ที่เดิม
- เกิดโรคมะเร็งกระจายไกลไปอวัยวะอื่น
- เกิดโรคมะเร็งซ้ำใหม่ที่เดิม และ ที่กระจายไกล
| ผลการรักษาโดยรวมสำหรับมะเร็งทุกอวัยวะและทุกระยะโรคมะเร็ง | รักษาหาย | เสียชีวิต |
| ประเทศพัฒนา | 60 % | 40 % |
| ประเทศกำลังพัฒนา | 50 % | 50 % |
| ประเทศด้อยพัฒนา | 40 % | 60 % |
แพทย์ผู้รักษา ตั้งใจให้การรักษาเต็มที่ แต่...
- ไม่สามารถรับประกันได้ว่า โรคมะเร็งที่เป็นนั้นจะหายขาด 100 %
- หลังรักษาเสร็จแล้วผู้ป่วยต้องมารับการตรวจติดตามผลการรักษาตามนัด เพื่อตรวจดูว่าโรคมะเร็งหายขาดจริง หรือ หายชั่วคราว แล้วเกิดโรคเป็นซ้ำใหม่ที่เดิม และ/หรือโรคมะเร็งกระจายไกล เพื่อวางแผนการรักษาต่อไป
สาเหตุการเสียชีวิตของผู้ป่วยโรคมะเร็ง
ผู้ป่วยมะเร็งไม่ได้เสียชีวิตโดยตรงจากโรคมะเร็ง แต่เสียชีวิตโดยอ้อมจากอวัยวะสำคัญเสื่อมหน้าที่ หาก “ภูมิต้านทาน มะเร็ง” ของผู้ป่วยมะเร็งเข้มแข็ง ทำหน้าที่กำจัด เซลล์มะเร็งในร่างกายของผู้ป่วยอย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้เซลล์มะเร็งตายไปเรื่อยๆ และไม่สามารถแบ่งตัวเพิ่มประชากรมะเร็งต่อไปได้ ทำให้ผู้ป่วยรายนั้นๆ สามารถมีชีวิตอยู่ร่วมกับมะเร็งได้ยาวนานนับสิบปี
โรคมะเร็ง
- เกิดจากเซลล์ในร่างกายของเรากลายพันธุ์
- อาจจะกลายพันธุ์มาแต่กำเนิด ได้รับความผิดปกติมาจากพ่อแม่
- หรือเกิดการกลายพันธุ์ ภายหลังจากการเร้า กระตุ้น จากสิ่งที่ก่อให้เกิดการกลายพันธุ์ เช่น สารเคมีบางชนิด บุหรี่ เหล้า เชื้อโรค Virus, Bacteria, Parasite - รังสีชนิด Non – ionizing radiation เช่น KVB / ชนิด Ionizing radiation เช่น X-ray, Gamma ray
เชื้อโรคที่สัมพันธ์กับการเกิดมะเร็ง
| เชื้อไวรัส | ทำให้เกิดโรค |
| Hepatitis BC. | มะเร็งตับ |
| Epstein – Barr | มะเร็งต่อมน้ำเหลือง |
| Human papilloma | มะเร็งปากมดลูก มะเร็งช่องคลอด มะเร็งทวารหนัก |
| Human immunodeficiency | คาโปสิซาร์โคม่า |
| เชื้อแบคทีเรีย | ทำให้เกิดโรค |
| Helicobacter Pylori | มะเร็งกระเพาะอาหาร มะเร็งต่อมน้ำเหลืองใน กระเพาะอาหาร |
| เชื้อพยาธิ | ทำให้เกิดโรค |
| Schistosome | มะเร็งกระเพาะปัสสาวะ |
| Liver Fluke | มะเร็งท่อน้ำดี |
สารก่อกลายพันธุ์รวมทั้งเชื้อโรคและรังสี
- ปนเปื้อนอยู่ในอาหาร น้ำ และอากาศ
- เข้าสู่ร่างกายของเราได้ทางปาก การหายใจ การสัมผัส
ขบวนการเชิงซ้อนของการเกิดโรคมะเร็ง
| สาเหตุ | การเกิดโรค |
| Virus | ฝาก Chromosome ของมันไว้ใน Nucleus ของเราทำให้เกิด Chromosome เกิน (Amplification Chromosome) |
| รังสีความถี่สูง เช่น X–ray, Gamma ray | ทำให้เกิด Chromosome ขาด / เกิด Chromosome เปลี่ยนแขนกัน (Translocation Chromosome) หรือ Chromosome บางส่วนหายไป (Deletion Chromosome) หรือ เกิดผิดปกติจุดเล็กๆ เรียก Point Mutation |
| สารเคมี | กระตุ้น Chromosome ทำให้เกิดอนุมูลอิสระ (Free Radical) ทำปฏิกิริยากับ Oxygen เกิดปฏิกิริยา Oxidation ทำให้ Chromosome กลายพันธุ์ แต่ Cell ของเรามี Repair gene มาตัดต่อซ่อมแซมเป็นปกติได้ก็จะไม่กลายพันธุ์ หากซ่อมแซมไม่ได้หรือซ่อมแซมไม่ทัน จะเกิด Chromosome กลายพันธุ์ถาวร กลายเป็นต้นกำเนิด Cell มะเร็ง ที่จะแบ่งตัวต่อไปเป็นก้อนมะเร็งโตขึ้นเรื่อยๆ และกระจายไกล |
ความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับตำแหน่งสำคัญใน Chromosome 3 ตำแหน่ง ทำให้เกิดเป็นเซลล์มะเร็ง คือ ผิดปกติ ที่...
- Proto-oncogene มีหน้าที่สั่งสร้าง Chromosome ไม่หยุด ทำให้ก้อนมะเร็งโตขึ้นเรื่อยๆ
- Suppressor gene มีหน้าที่สั่งหยุดสร้าง Chromosome แต่ผิดปกติเลยไม่สั่งหยุด ทำให้เซลล์แบ่งตัวไปเรื่อยๆ โตขึ้นเรื่อยๆ
- Repaired gene มีหน้าที่สั่งซ่อม Chromosome ที่ผิดปกติ หากไม่สั่งซ่อมจะทำให้เซลล์กลายพันธุ์อย่างเร็ว กลายเป็นมะเร็ง
ลักษณะการกระจายไกลของเซลล์มะเร็ง
- รุกรานกว้างไกลในแนว 3 มิติ
- ไหลไปตามหลอดน้ำเหลือง
- ไหลไปตามหลอดเลือด
- หลุดไปอยู่ใน ช่องปอด หรือ ช่องท้อง
ช่วงชีวิตของคนเรา ตั้งแต่เกิดจนตาย Chromosome ของเซลล์ในร่างกายของเรามีโอกาสเกิดเป็น Free radical chromosome นับครั้งไม่ถ้วน แต่ได้รับการแก้ไขซ่อมแซมอย่างรวดเร็ว จาก Repair gene จนกลับมาเป็นปกติ หรือ หากซ่อมไม่ได้หรือซ่อมไม่ทันก็จะเกิดเป็น Chromosome กลายพันธุ์ถาวรเปลี่ยนเป็นเซลล์ มะเร็งได้ นับครั้งไม่ถ้วน
* แต่ * ทำไมมีเพียงบางคนเท่านั้นที่เป็น โรคมะเร็ง !!! เพราะกระบวนการเชิงซ้อนของการเกิดมะเร็ง เริ่มจาก
เมื่อรักษามะเร็งเสร็จ ด้วยวิธีการที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้น
- มิได้หมายความว่า เซลล์มะเร็งจะถูกกำจัดไปได้หมด 100 %
- จะยังมีเซลล์มะเร็งบางส่วนเหลืออยู่ ซึ่งจะต้องถูกกำจัดต่อไปด้วยภูมิต้านมะเร็งในร่างกายของเรา
- หากภูมิต้านมะเร็งของเราบกพร่องตลอดเวลาหลังการรักษาหลัก โอกาสเกิดโรคมะเร็งซ้ำใหม่ที่เดิม และ/หรือ โรคมะเร็งกระจายไกลเกิดได้สูง
เซลล์ภูมิต้านทาน มะเร็ง ในร่างกายของเรา มีเซลล์หลักอยู่ 3 ตัว คือ
- Macrophage เซลล์เขมือบมะเร็ง
- Natural Killer cell เซลล์เพชฌฆาตตัวใหญ่
- Cytotoxic T cell เซลล์เพชฌฆาตตัวเล็ก
และมีตัวช่วยสำคัญอีก 2 ตัว คือ
- Lymphocyte
- B Lymphocyte
เมื่อ Macrophage เห็นเซลล์มะเร็งมันรู้ว่าเป็นเซลล์ผิดปกติ มันจะเข้าไป Attack และตัดชิ้นส่วนที่แสดงตัวตนของมะเร็งออกมาโชว์ (MHC class) กระตุ้นให้ T-Lymphocyte หลั่งสารไปกระตุ้น B–Lymphocyte กลายเป็น Plasma cell หลั่ง Antibody ไปจับกับ Antigen ที่ผนังของเซลล์มะเร็ง เกิดเป็น Antigen–Antibody complex เป็นเป้าสำคัญให้เม็ดเลือด NK cell และ Cytotoxic T cell เข้าไปต่อสู้ศัตรูได้เร็วขึ้น
ประวัติผู้เขียน
รศ. พญ. สุพัตรา แสงรุจิ
พ.บ., MSc. (University of London, UK)
รองศาสตราจารย์ในสาขาวิชารังสีรักษา ภาควิชารังสีวิทยา คณะแพทยศาสตร์ ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล
ประกาศนียบัตรชั้นสูงทางวิทยาศาสตร์การแพทย์ สาขารังสีวิทยา
วุฒิบัตรแสดงความรู้ความชำนาญในการประกอบวิชาชีพเวชกรรม สาขารังสีรักษาและเวชศาสตร์นิวเคลียร์
- Certificate in Medical Oncology, European School of Oncology, Milan, Italy
- Certificate in Clinical Cancer Chemotherapy, UICC/Tata Memorial Center, Bombay, India
- Certificate in Breast Cancer, Guy's Hospital, London, UK
- Certificate in Gynaecological Cancer, Royal Marsden Hospital, London, UK
- Fellowship in Radiological Science, National Institute of Radiological Science, Chiba, Japan
- Certificate in Care of the Terminally illed, St. Christopher Hospice, London, UK
- Certificate in Palliative Care, Daw House Hospital, Adelaide, Australia